Karel werd geboren op 10 oktober 1903, als tweede kind van het koninklijke paar Albert en Elisabeth en als jongere broer van de latere koning Leopold III.
"Onze tweede is een echte duivel, die bij mij kwam opscheppen over zijn heldendaden aan boord van de trein op de terugweg uit Oostende, een episode waaraan hij een exacte en bevredigende herinnering lijkt over te houden."
- Brief van Albert aan Elisabeth.
Foto: Karel (links) en Leopold in 1906
Als een gevolg van de Eerste Wereldoorlog en de bezetting van België verhuisde Karel naar Groot-Brittannië, waar hij school liep in Wixenford, Osborne en Dartmouth.
"Voor zover ik weet, heeft Prins Karel slechts één groot gebrek waarvan hij zichzelf moet afhelpen: hij is niet erg aardig voor de kleine jongens, aan wie hij een hekel heeft. Natuurlijk is hij veel sterker dan zij, en dat laat hij hen voelen. Een van de meesters kwam deze middag naar me toe. Hij vertelde me dat de Prins een van de jongens met een cricketbat had bewerkt en hem had doen huilen. Ik heb de Prins verschillende keren gewaarschuwd dat hij veel te ruw omgaat met de jongere jongens, en ik heb hem gewaarschuwd dat ik het niet veel langer zal tolereren. Als hij een volgende keer op dit soort praktijken betrapt wordt, betekent dat een portie stokslagen."
- Brief van de schooldirecteur van Wixenford.
Foto: Karel poseert met een basketbal in Dartmouth.
Tijdens de jaren ’30 had Karel herhaaldelijk onenigheid met Albert I en zijn broer Leopold, die in 1934 koning werd.
"Sedert lange tijd is je gedrag ten aanzien van je ouders compleet ongepast en onaanvaardbaar. Op beroepsmatig vlak verlangt Papa bepaalde zaken van je die hij onontbeerlijk acht - aanwezigheid op de ene of de andere ceremonie, militaire plichten etc. - je weigert systematisch. Op familiaal vlak gedraag je je ten aanzien van je ouders zo onverschillig en minachtend dat het alle grenzen te buiten gaat. Wat doe je met je bestaan? Je leven bestaat uit verveling, improductiviteit, tijdsverspilling, scherts en pleziertjes, in één woord uit egoïsme."
- Brief van Leopold aan Karel.
Foto: Karel (met bolhoed) op een ballonvaardersconcours in de jaren ‘30.
Op het einde van de Tweede Wereldoorlog werd Leopold door de bezetter naar Duitsland weggevoerd. Karel nam een valse naam aan, verfde zijn haar zwart en dook onder in het verzet. Daar werd hij actief opgespoord door de Gestapo.
"Op 21 juli 1944 kreeg de genaamde Hartnagel, strafrechtelijk commissaris van de Sonderkommission en verbonden aan de Brusselse Gestapo, van zijn chefs in Berlijn de opdracht om over te gaan tot de arrestatie van Z.K.H. Prins Karel van België, onder het voorwendsel ‘hem te beschermen tegen het communistische gekonkel’. Dat motief was onjuist, heeft Hartnagel me onmiddellijk gezegd. Het ging er wel degelijk om zich te vergewissen van de persoon van Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Karel met als bedoeling hem in Duitsland op te sluiten. Berlijn vreesde dat prins Karel het commando zou nemen van de verzetskrachten in België."
- Ondervraging van een collaborateur tijdens de repressie.
Foto: Vervalst paspoort van prins Karel (Jules Bernard) uit zijn periode in het verzet.
In september 1944 werd Karel regent en staatshoofd van België in afwezigheid van Leopold III. Als prins-regent onderhield hij uitstekende relaties met de geallieerden. De koning zou pas in 1950 naar het land terugkeren en kort nadien aftreden ten voordele van Boudewijn.
"Ik zou nu mijn gevoelens van bewondering willen uitdrukken voor het grondwettelijke en zelfverloochenende aandeel dat u heeft gehad in de heropleving van België in de vijf moeilijke jaren na de oorlog. Geschiedenisstudenten zullen effectief erkennen wat voor een trouwe dienaar u bent geweest voor de eenheid van België, het behoud van haar parlementaire en democratische instellingen en voor het behoud van de monarchie zelf. Het is dit vaststaande inzicht van het nageslacht dat uw beloning zal zijn, en ik ben zeker dat het degene is die u het meest op prijs zal stellen."
- Brief van Winston Churchill.
Foto: Karel ontvangt het Legion of Merit van de Amerikaanse ambassadeur.
Na het Regentschap stortte Karel zich op de schilderkunst. Hij stierf in 1983 en zou zich nooit meer met Leopold verzoenen.
"Ik denk dat, voor je heengaat en terwijl ik nog leef, je geweten je ertoe aanzet de enorme schade te willen herstellen die je door je houding tegenover mij aan het land, aan je familie hebt toegebracht, en dit op bijzonder moeilijke momenten in ons nationale bestaan. Wat betreft de gebeurtenissen na de bevrijding van het land en die op een crisis zonder weerga zijn uitgelopen, draag je een immense verantwoordelijkheid voor de Geschiedenis. Gedurende al deze tragische en pijnlijke gebeurtenissen heb je je als een tegenstander gedragen, en heb je niet geaarzeld het hoger landsbelang te verwaarlozen ten voordele van persoonlijke overwegingen."
- Brief van Leopold aan Karel.
Foto: Karel tijdens een tentoonstelling van zijn schilderijen, enkele jaren voor zijn dood.
Recensies
Enkele citaten uit recensies van Prins Karel:
"Een verdienstelijke, goed gedocumenteerde en prettig leesbare biografie." (Prof. dr. em. Lode Wils in Wetenschappelijke Tijdingen, nr. 2, 2008)
"Biographie sans concession. [...] Peut se lire comme un vrai thriller politique. Passionnant." (Le Soir Magazine, 5 december 2007)
'Die erste französischsprachige Biografie über den Prinzregenten, der sein ganzes Leben im Hintergrund, im Schatten von Leopold III, verbracht hatte, zeichnet ein objektives Bild, ohne Gefälligkeiten.' (Grenz-Echo, 21 december 2007)
'Emmery baseerde zijn biografie op een diepgravend historisch onderzoek in naslagwerken en archieven, maar hij slaagt er wel in deze gegevens erg levendig te brengen. [...] Het leven van prins Karel wordt hier voor het eerst in kaart gebracht, met veel aandacht voor het menselijk tekort achter de historische gebeurtenissen.' (Vlabin/VBC, november 2007)
'De meeste aandacht gaat in het boek naar Karels regentschap en de koningskwestie, de periode 1944-1950. Het verhaal is bekend, maar het is boeiend het ook eens vanuit het standpunt van Karel te horen. Emmery vertelt geen geheimen, maar slaagt er wel in een genuanceerd beeld te schetsen van Karels complexe persoonlijkheid.' (De Tijd, 15 december 2007)
'Grâce soit rendue au jeune historien brugeois, Rien Emmery qui fasciné par la personnalité du Prince-Régent lui consacra non seulement son mémoire de licence à l'Université de Gand mais décida de poursuivre ses recherches en vue d'en faire une biographie en bonne et due forme. A vrai dire, la première vraie biographie scientifique car s'il y eut un certain nombre de travaux sur le fils cadet d'Albert Ier et d'Elisabeth, ils étaient marqués tantôt par un certain engagement politique, tantôt par un opportunisme qui n'était pas du meilleur aloi. Emmery a donc comblé la lacune et le moins que l'on puisse écrire est qu'il a fait oeuvre plus qu'utile. Une famille royale étant, somme toutes, une famille comme les autres, elle n'échappe pas aux petites et grandes tensions de toute communauté humaine. Rien Emmery ne les a, évidemment, pas esquivées mais son mérite est de les avoir restituées sans pathos excessif ou attrait du scandale.' (La Libre Belgique, 7 december 2007)